1, 2 >>

mgr Piotr Misztal, mgr Kamila Majchrzak

Profilowanie przestępców na podstawie modus operandi - sprawcy zorganizowani i niezorganizowani.

Referat na ogólnopolską konferencję naukową: "Profilowanie kryminalne: 20-21 marca 2014"

Miejsce zbrodni jest nie tylko źródłem dowodów popełnionego przestępstwa wskazujących wprost na osobę sprawcy (np. ślady traseologiczne, daktyloskopije, biologicze), ale również dostarcza szeregu informacji przydatnych w procesie profilowania nieznanego sprawcy czynu i w konsekwencji pozwalających na jego wykrycie oraz ujęcie przez organy ścigania, gdy takimi twardymi dowodami nie dysponujemy.
Przyjmuje się bowiem, że to jak zostaliśmy ukształtowani, w jakim środowisku wzrastaliśmy, czego doświadczyliśmy i jakie cechy osobowości posiadamy wpływa w sposób bezpośredni na to, jak się zachowujemy, jakich wyborów dokonujemy i jak działamy. Ten wewnętrzny przymus, nawet jeśli chcielibyśmy, jest nie do przezwyciężenia. W związku z tym, także sprawcy przestępstw działają w ściśle określony sposób, ich modus operandi pozwala wyciągnąć szereg wniosków co do tego, kim są i jacy są. Oczywiście, typując sprawcę nie możemy wskazać konkretnej osoby, ale ustalając szereg jego cech jesteśmy w stanie w sposób znaczący ograniczyć listę potencjalnych sprawców danego czynu zabronionego.

Analiza dowodów i miejsca zbrodni, informacji o ofierze pozwala na dokonanie podziału sprawców tradycyjnie na dwie grupy:

  1. sprawców zorganizowanych oraz
  2. sprawców niezorganizowanych.

Podział ten zaproponowali amerykanie - Robert Ressler, Ann Burgess oraz John Douglas. Jest on w pewnym stopniu uproszczony, gdyż nie sposób przyporządkować wszystkich sprawców stricte do jednej grupy, zdarzają się zabójcy niejako na pograniczu, o cechach mieszanych.

Sprawca niezorganizowany

Sprawca niezorganizowany dorastał w rodzinie, w której brak było ojca albo ojciec ten nie miał stałej pracy. Jego stosunek do matki był problematyczny. Najczęściej był najmłodszym dzieckiem w rodzinie, często młodszym bratem, rzadziej najstarszym dzieckiem. W hierarchii rodziny zajmował niską pozycję, był poddawany surowej dyscyplinie wychowawczej, zdarzały się nadużycia emocjonalne w rodzinie, przypadki psychicznego znęcania, niestabilność emocjonalna, przypadki alkoholizmu, chorób psychicznych.
Wskazuje się, że dorastając sprawca gromadzi w sobie ból, gniew i strach - nie jest w stanie "wypuścić pary", odreagować, a jednocześnie brakuje mu umiejętności werbalnych i fizycznych, aby wyrazić w sposób właściwy emocje; nie może uzyskać porady, ponieważ nie potrafi opowiedzieć lekarzom czy psychologom o swoich problemach.

Sprawca to mężczyzna w wieku od szesnastu do trzydziestu kilku lat.
Mieszka sam, jeżeli dzieli z kimś mieszkanie, są to jego rodzice, najprawdopodobniej jedno z nich. W domu ma swoje tajne miejsce. Znajduje się ono w pobliżu miejsca zdarzenia.
Sprawca jest samotnikiem, nie ma przyjaciół i nie umawia się na randki, stroni od społeczeństwa. Przez znajomych postrzegany jest jako dziwak. Często prowadzi nocny tryb życia, aby uniknąć kontaktu z innymi ludźmi. Sąsiedzi, dawni nauczyciele i szkolni koledzy określają go jako cichego i spokojnego, uprzejmego chłopca, a najczęściej wręcz będą mieli trudności, żeby w ogóle go sobie przypomnieć. Zdarza mu się prowadzić pamiętnik.
Zabójca posiada niższy od średniej poziom inteligencji, w przedziale 80-95 IQ, brak mu pomysłowości i sprytu. Posiada wykształcenie podstawowe lub średnie. Nie osiąga sukcesów w szkole, a później w pracy. Jego status społeczny, ekonomiczny plasuje się poniżej przeciętnego.
Najczęściej sprawca jest bezrobotny, a jeśli pracuje, to wykonuje proste prace fizyczne, niewymagające nawiązywania kontaktów społecznych, np. stróż, zmywacza naczyń, pomocnik magazyniera. Służby wojskowej nie odbył. Osoby takie często uczestniczą we wszelakich programach udoskonalania i wzajemnej pomocy.
Zwraca się także uwagę, iż sprawca nie posiada własnego środka transportu albo jest to stary model, bardzo zaniedbany i w złym stanie technicznym.
Sprawca sprawia wrażenie niechlujnego - jego mieszkanie jest zaniedbane i brudne. Nie dba także o własny wygląd, higiena osobista na niskim poziomie. Postrzegany jest jako nieatrakcyjny, zdarzają się wręcz ułomności fizyczne, których nie akceptują czy wręcz nienawidzą.
Sprawca jest nastawiony aspołecznie; odrzuca społeczność, ze strony której doznał również odrzucenia. Seksualnie zahamowany, mógł nigdy nie mieć prawidłowych doświadczeń seksualnych z płcią przeciwną, przejawia awersję seksualną lub zachowania autoerotyczne i substytuujące seks: masturbacja, pornografia, podglądactwo, fantazje sadomasochistyczne, kradzieże fetyszystyczne, ekshibicjonizm.
Wszystkie te okoliczności powodują, że osoby takie są sfrustrowane i posiadają bardzo niskie poczucie własnej wartości. Chowają urazę, nie potrafią uzewnętrzniać negatywnych emocji - szczególnie nagromadzonej złości i strachu.
Podkreśla się, że osoby takie często mają osobowość psychotyczną czy schizoidalną, przejawiając cechy psychotyczne - są silnie zaburzone, doświadczają urojeń, halucynacji oraz innych zakłóceń kontaktu z rzeczywistością. Popełnienie przez nich przestępstwa często bywa wynikiem choroby psychicznej, nie zaś wpływu czynników zewnętrznych (nie doznają stresu sytuacyjnego, czyli ważnego czynnika przed popełnieniem zbrodni).
Odnotowuje się w przeszłości sprawcy epizody zaburzeń psychicznych, leczenia w związku ze stanami depresyjnymi, ale nie hospitalizowania.

Modus operandi

Punktem wyjścia do podjęcia się charakterystyki tak samego sprawcy jak i jego modus operandi jest przyjęcie, że jest on niezorganizowany, działa w sposób niekontrolowany, spontaniczny i chaotyczny. Sprawca ten nie planuje zbrodni, nie obmyśla jak, gdzie, kiedy i kogo zaatakuje oraz jak uniknąć następnie odpowiedzialności karnej za czyn, którego się dopuści.
Miejsce zbrodni wybiera przypadkowo, jakby nie liczył się z ryzykiem, bardzo często w pobliżu swojego miejsca zamieszkania lub pracy - zabija na "swoim" terenie, nie myśli i nie obawia się konsekwencji swojego działania, tego że ktoś odkryje popełnioną przez niego zbrodnię. Określany jako "geograficznie stabilny" (działający na tym samym terenie).
Ofiara często jest osobą znaną sprawcy. Wybór ofiar bywa nieracjonalny i przypadkowy; mogą to być nawet osoby stwarzające potencjalne zagrożenie dla sprawcy.
Zazwyczaj nie posiada samochodu, na miejsce zbrodni dociera pieszo lub za pomocą środków komunikacji miejskiej. Tak też oddala się z miejsca zdarzenia, nie ma możliwości usunięcia zwłok z miejsca zdarzenia. W literaturze wskazuje się, że zaburzenia psychiczne sprawcy często nie pozwalają mu na swobodne prowadzenie pojazdu, szczególnie w stanie bardzo silnego wzburzenia.
Morderstwo często popełniają pod naciskiem bodźca wywołującego zmiany w zachowaniu, może to być alkohol, narkotyki, ale też np. nawrót religijności.
Do samego aktu przemocy dochodzi nagle i niespodziewanie. Napaść jest spontaniczna, następuje w akcie szału, atak jest błyskawiczny i zmierzający do natychmiastowego uciszenia ofiary. Najpierw sprawca doprowadza ofiarę do utraty przytomności, następnie zakrywa twarz lub w ogóle odcina głowę, deformuje twarz i/lub wydłubuje oczy. Jego zachowanie charakteryzuje nagła przemoc i szybkie następstwo śmierci ofiary.
Narzędzie zbrodni jest przypadkowe, sprawca nie przynosi go ze sobą, a po zabójstwie pozostawione na miejscu zdarzenia. Ciosy i cięcia mają charakter niekontrolowany, obrażenia zlokalizowane są głównie w okolicach głowy i twarzy, rany są rozległe - odnotowuje się zniekształcenie twarzy, rozczłonkowanie ciała. Wszystkie te zabiegi mają służyć depersonifikacji ofiary, pozbawieniu jej osobowości - sprawca nie traktuje jej bowiem jak człowieka i nie chce wiedzieć kim jest.
Sprawca nie jest w stanie odbyć stosunku z ofiarą, jeśli już mu się to udaje, to tylko z martwą lub całkowicie nieprzytomną ofiarą. Sprawca może także dokonywać pośmiertnych uszkodzeń ciała.
W trakcie popełniania zbrodni sprawca nie zastanawia się nad tym czy pozostawi na miejscu zdarzenia jakieś ślady, nie reżyseruje miejsca zbrodni. Na miejscu zdarzenia pozostawione jest zazwyczaj ciało ofiary oraz narzędzie zbrodni. Miejsce zdarzenia jest chaotyczne, zabałaganione, obficie zalane krwią, nosi ślady paniki, niedojrzałości i bezplanowości działania, pozbawione jest logiki. Zwłoki ofiar często noszą ślady walki i obrony.
W związku z powyższym ujawnienie czynu i zwłok zazwyczaj następuje w niedługim czasie po dokonaniu zbrodni.
Zdarza się, że zabójca zabiera "pamiątki" zbrodni takie jak np. części ubrania ofiary, bezwartościowe rzeczy należące do niej, a w skrajnych przypadkach - części ciała, które służą sprawcy do przywoływania wspomnień i ożywiania sadystyczno- seksualnych fantazji.
Po dokonaniu zbrodni sprawca jest przerażony i zdezorientowany, raczej nie interesuje się pracą policji, ani rozgłosem wokół dokonanej zbrodni i własnej osoby, nie śledzi doniesień medialnych i przebiegu śledztwa.
Zdarza się jednak, że wraca do miejsce przestępstwa, czasem uczestniczy w pogrzebie, a nawet kontaktuje się z rodziną ofiary.
Po dokonaniu zabójstwa może przejawiać szczególne zachowania, odmienne od swoich zwykłych, np. nagłe i nasilone odurzanie się alkoholem lub narkotykami, wzmożone przejawy gorliwości religijnej.

Jako przykład sprawcy niezorganizowanego można wskazać Herberta Mullina, Richarda Trentona Chaze czy Davida Berkowitza:


Herbert Mullin


David Berkowitz


Richard Trenton Chaze

Poczytaj dodatkowo o sprawcach niezorganizowanych >>

1, 2 >>

:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: NOWE! Puzzle

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycja Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

"W piątek pobożni kanibale zjadają rybaków." - Żarko Petan


GALIEL@WEBGROUP 2005