strona: 1, 2

Rafał Skowronek

APOPTOZA W MEDYCYNIE SĄDOWEJ

Czy medycyna sądowa na bieżąco śledzi postępy biologii molekularnej i próbuje wykorzystać je praktycznie? Czym jest apoptoza i w jaki sposób jest powiązana z praktyką sądowo-lekarską? Na wyżej postawione pytania postaram się odpowiedzieć. Oczywiście nie sposób w tak krótkim tekście wyczerpać temat, więc osoby, które zechcą zgłębić swą wiedzę odsyłam do specjalistycznego piśmiennictwa.

Aby przejść do właściwego tematu, musimy wyjaśnić, czym jest apoptoza. Komórki, tak jak ludzie, umierają. Szacuje się, że dziennie umiera 1000000000000 komórek! Jak komórka może umierać? Są dwie drogi:

  1. Apoptoza (o tym za chwilę);
  2. Nekroza (martwica), śmierć cytotoksyczna, brutalna - świadectwo nieporadności komórki, wysoka presja, nie stosunek siły negatywnego bodźca (siła znacznie przekraczająca możliwości adaptacyjne komórek). Śmierci tej ulega większość komórek w miejscu zadziałania bodźca. Występuje natychmiast. Do lat 50-tych był to jedyny znany mechanizm śmierci komórek.

W latach 70-tych Kerr, Willie oraz Curie opublikowali doniesienia komunikujące o nowej, dotąd nieznanej i zasadniczo różnej procedurze umierania komórek, zarówno prawidłowych jak i uszkodzonych, która nazwali apoptozą, programowaną śmiercią komórki - PCD (programmed cell death), śmiercią aktywną, śmiercią altruistyczną. Posłużenie się greckim terminem - apoptosis oznaczającym opadanie lub więdnięcie płatków kwiatów lub liści, wyrażało głębokie przekonanie autorów, iż opisany proces ma wymiar fizjologiczny i. nie mylili się.

Obecnie wyróżniamy trzy główne szlaki apoptozy:

  • receptorowy,
  • mitochondrialny,
  • mikrosomalny.

Nie będę jednak opisywał w tym miejscu poszczególnych szlaków, gdyż nie jest to istotne dla naszych rozważań, a osoby zainteresowane nie powinny mieć trudności w dotarciu do odpowiednich źródeł.

Jak wygląda morfologia komórki apoptotycznej? Wyróżniamy 3 stadia:

uwolnienia,
- tworzy się swoiste "halo" - świadectwo utraty kontaktu z innymi komórkami (brak "partnerów do rozmowy"),
- komórka przyjmuje kształt kulisty w związku ze zmianami w cytoszkielecie,
- jednocześnie dochodzi do fragmentacji DNA,

uwypuklenia,
- komórki nie pęcznieją jak w nekrozie (nadal produkowany jest ATP, pompy jonowe są sprawne, organizacja cytoplazmy jest zachowana),
- nic nie wycieka z komórki; enzymy - transglutaminazy odpowiadają za tworzenie wiązań izopeptydowych między białkami a błoną i w ten sposób "uszczelniają" komórkę,
- integralność błony zostaje zachowana, choć przy udziale floppazy dochodzi do wyeksponowania fosfatydyloseryny na zewnętrznej stronie błony, jej obecność można wykryć za pomocą anneksyny V,
- kom. staje się zdecydowanie mniejsza - obkurcza się (pozbywa się ok. 30% wody), staje się kwasochłonna,
kondensacji
- od. kom. odpączkowują "odpryski" i w efekcie powstają "ciałka apoptotyczne" otoczone błoną komórkową, zawierające organelle, fragmenty cytoplazmy, skondensowanej chromatyny jądrowej; następnie zostają one usunięte na drodze fagocytozy przez odpowiednio przystosowane makrofagi lub sąsiednie komórki, czy też komórki podścieliska dzięki procesowi endocytozy.

Apoptozę mogę indukować:

  • brak czynników wzrostowych i troficznych (odżywczych),
  • promieniowanie UV, jonizujące,
  • szok termiczny,
  • leki antynowotworowe (wykorzystuje się gotowość tych leków do indukcji śmierci programowanej),
  • wybuch tlenowy - produkcja wolnych rodników i innych RFT (reaktywnych form tlenu),
  • czynniki zaburzające cykl komórkowy.

Organizmem modelowym, który miał kapitalne znaczenie dla poznania mechanizmów apoptozy jest mały, saprofitujący w glebie nicień - Caenorhabditis elegans. 131 komórek nicienia z 1090 umiera poprzez apoptozę. Geny uczestniczące w PCD są dość konserwatywne w procesie ewolucji i wykazują homologię u różnych grup zwierząt. U człowieka istnieją analogi "genów śmierci" (ced-3, ced-4), czy "genu przeżycia" (ced-9) C. e. Pomiędzy tymi genami toczy się nieustanna konkurencja.

Po tym krótkim wprowadzeniu przejdźmy do właściwego tematu naszych rozważań, czyli wykorzystania oznaczania apoptozy w praktyce sądowo-lekarskiej. Rutynowa diagnostyka tzw. nagłych zgonów sercowych nadal stanowi istotny problem. Cały czas poszukuje się metod, które byłyby bardziej pewne niż stosowane do tej pory. Wiele prac sugerowało występowanie apoptozy we wczesnych stadiach zawału mięśnia sercowego, stąd w końcu podjęto próby wykorzystania tego zjawiska w potwierdzaniu sercowego mechanizmu śmierci.


strona: 1, 2
Skomentuj artykuł na forum

:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: NOWE! Puzzle

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycja Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

" Jeżeli udoskonalasz coś dostatecznie długo - na pewno to zepsujesz " - prawo Murphiego


GALIEL@WEBGROUP 2005