"Napisz, proszę, chociaż krótki list,
choć tak krótki jak noc,
nie odmówisz chyba tego mi
i obiecasz mi to.
Napisz, proszę, chociaż kilka słów"
Halina Frąckowiak

Lingwistyka kryminalistyczna (Forensic Linguistics) najprościej mówiąc jest to stosowanie metod lingwistycznych dla celów wykonywania czynności śledczych i prawnych. Być może dlatego, że dużo łatwiej jest wyeliminować kogoś jako podejrzanego z odpowiednim stopniem prawdopodobieństwa, niż go lub ją winną ponad wszelką wątpliwość obciążyć, nie jest to zaskakujące, że w większości spraw karnych biegły lingwista jest świadkiem obrony, gdzie niezawodność jest mniej istotna.

Trochę historii

Prof.Jan Svartvik

Wyrażenie lingwistyka kryminalistyczna pierwszy raz pojawiło się w 1968 roku, kiedy Jan Svartvik, profesor językoznawstwa, użył go w analizie wypowiedzi Timothyego Johna Evansa. Jednak właściwe początki mogą sięgać do lotu samolotem w 1979 roku, kiedy Roger Shuy, emerytowany profesor Georgetown University wdał się w rozmowę z adwokatem siedzącymł obok niego. Pod koniec lotu Shuy miał już zalecenie wystąpienia jako biegły w swoim pierwszym przypadku morderstwa.Profesor lubi powtarzać, że początki lingwistyki można znaleźć w Starym Testamencie. Po bitwie z Efraimitami, Galaadczycy byli w stanie zidentyfikować wroga, karząc każdemu pojmanemu wymówić słowo "Shibboleth". Jeśli wymawiali pierwszą sylabę w dialekcie efraimickim "Sib", a nie w dialekcie Gilead "Shib" byli uśmiercani. Czterdzieści dwóm tysiącom Efraimitów nie udało się zdać tego pierwszego testu językowego.

Lingwistyka kryminalistyczna powoli znajduje sobie miejsce w sprawach dotyczących:

  • Znaków towarowych i innych sporów własności intelektualne, konkretnie bada związek między formą i znaczeniem (a zwłaszcza różnice w rozumieniu), może rzucić światło na pytanie, czy nie można wnieść sprawy do naruszenie praw autorskich / znaku towarowego. W innych przypadkach, językoznawcy mogą zostać wezwani do obiektywnej oceny podobieństwa między markami i opiniują, czy podobieństwa te są wystarczające, aby spowodować dezorientację konsumentów i sytuację, że marki mogą być mylone.
  • Identyfikacji autora. O tym piszemy trochę niżej.
  • Oskarżenia o plagiat. Chociaż istnieje skomplikowane oprogramowanie komputerowe do wykrywania plagiatu, wprawne oko językoznawcy może być bardzo skuteczne w ocenie prawdopodobieństwa, że liczba podobieństw między dwoma tekstami jest (lub nie) przypadkowa. Jednym z pierwszych przypadków, w których stylistyka kryminalistyczna została zastosowana w celu wykrycia plagiatu była sprawa Helen Keller i jej opowiadania "Frost King". Helen została oskarżona o plagiat w 1892 Po dochodzeniu ""Frost King" okazało się być plagiatem z książki Margaret Canby "Frost Fairies". Inne przykłady plagiatu to sprawyi Richarda Condona, autora "Kandydata" i angielskiego pisarza Roberta Gravesa, oraz pomiędzy Martinem Lutherem Kingiem Jr i Archibaldem Carey. W przypadku plagiatu Martina Luthera Kinga Jr, prawie połowa jego pracy doktorskiej została skopiowana z pracy innego studenta teologii.
  • Identyfikacji głosowej (znanej również jako fonetyka sądowa, o tym szerzej piszemy tu>> )
  • Analizy dyskursu. Jest to analiza struktury wypowiedzi pisemnej lub tekstu mówionego, w celu identyfikacji uczestników /piszącego. Zgodnie z metodą, dokładna analiza tekstu może odsłonić dodatkowe, ukryte informacje . Np. korzystanie z "ja" zamiast "my" w rozmowie podkreśla brak udziału innych osób w spisku. "Tak" i "aha" jako odpowiedzi wskazują, że podejrzany rozumie sugestię, natomiast markery opinii takie "hmmm" takiej pewności nie dają.
  • Analiza języka (dialektologia kryminalistyczna) śledzenie historii językowej może być przydatna w sprawach ubiegających się o azyl (do oznaczenia kraju pochodzenia).
  • Rekonstrukcji rozmów telefonicznych (również opisanej w artykule o fonetyce sądowej, o tym szerzej piszemy tu>> )
  • W przypadkach sporów cywilnych, które dotyczą gróźb, fałszerstw, zniesławienia, sporów partnerskich, naruszenia umowy oraz innej komunikacji między stronami. W sprawach tego typu często występują anonimowe, zakwestionowane lub wątpliwe dokumenty. Lingwista może pomóc w wykryciu ich autorstwa.
  • Spraw spadkowych. Analiza językoznawcy dotycząca semantyki i struktury języka może pomóc wyjaśnić autentyczność testamentu lub innego dokumentu związanego z postępowaniem spadkowym.
  • Postępowaniem sądowym w sprawach karnych. Identyfikacją autorstwa gróźb, listów samobójc
  • zych, żądań okupu i innych dokumentów związanych ze sprawą karną. Podobnie, organy ścigania mogą czerpać wiedzę językoznawcy np. o dialektach i rozłożeniu akcentów w celu uzyskania informacji na temat autora danego dokumentu lub właściciela głosu w próbce nagranej mowy.
  • Umów. W sporach dotyczących umów i innych dokumentów pisemnych, strony mogą nie zgadzać się co do znaczenia poszczególnych słów, zwrotów, zdań, akapitów. Językoznawca może analizować różne możliwe interpretacje i ocenić wiarygodność każdej.
  • Analizy nagrań rozmowy służb ratunkowych, jeśli wystąpiły w danym wydarzeniu podejrzane okoliczności.
  • Cyberprzestępczości, np.identyfikacji poszczególnych kodów wykorzystywanych przez niektórych hakerów (na przykład w przypadku Onela de Guzmana). Stalkingu i cyberstalkingu.
  • Ustalenia czy policja nie sfabrykowała zeznań np. przyznania się do winy podejrzanego.

Anonim otrzymany przez oficera SB Mieczysława Kapitanowicza, źródło: http://kw.pl.eu.org/t/wyrokSB.htm

Identyfikacja autora

Kryminalistyczne badanie języka pisanego i mówionego może dać wiele informacji. Dzięki odpowiedniej wiedzy i doświadczeniu, może być możliwe oszacowanie wieku danej osoby, płci, rasy, religii, poziomu edukacji, kultury, tła społeczno - ekonomicznego i wielu innych danych. Identyfikacja, czy dany osobnik powiedział lub napisał dany tekst opiera się na analizie tzw. idiolektu lub określonych wzorców użycia języka (słownictwo, kolokacje, wymowa, ortografia, gramatyka, itp). Idiolekt (gr. ???? idios "własny, swoisty" + ????? leksis "mowa") jest to swoisty język danego użytkownika w danym okresie jego rozwoju. Różnice dotyczą w mniejszym stopniu gramatyki, w większym cech leksykalnych i fonetycznych. Kształtuje się pod wpływem przynależności użytkownika do grupy społecznej, tradycji rodzinnych, wykształcenia, gustu stylistycznego.
Podczas analizy lingwiści korzystają m.in. z takich danych jak:

  • struktura języka (użyte słownictwo, gramatyka, składnia i pisownia)
  • średnia długość słowa, średnia liczba sylab w wyrazie, częstotliwości słów, oraz pomiarów unikalnych słów w tekście, oraz proporcje niektórych słów do wszystkich innych użytych w danym dokumencie itp. Pomaga w tym statystyka, w tym metody statystyczne obejmujące analizę czynnikową, metody statystyczne Bayesa, rozkład Poissona, analizy wielowymiarowe, analiza funkcji dyskryminacyjnych itp.

Większość wzorców mowy osób fizycznych będzie obejmować przynajmniej ślady gwary z obszaru, w którym się wychowali, wraz z wpływami akcentem z innych obszarów, w których spędzili znaczący okres czasu.

Ortografia, gramatyka i słownictwo może być wskaźnikiem poziomu wykształcenia. Wyrażenia slangowe i potoczne mogą wskazywać na wiek i obszar geograficzny. Zestawienie rzeczowników i czasowników w zdaniu może dać jakąś wskazówkę co do języka ojczystego mówiącego lub piszącego.
Gramatyka uwidacznia poziom wykształcenia, a odniesienia do poszczególnych filmów, muzyki i programów telewizyjnych mogą wskazywać wiek osoby. Kobiety mają tendencję do korzystania z bardziej emocjonalnego i mniej pewnego siebie języka niż mężczyźni. Niektóre przekonania religijne lub filozoficzne mogą być wskazane przez użycie odniesień biblijnych i tym podobnych. Zawód piszącego lub mówiącego może być sugerowany przez użycie języka technicznego lub odniesienia do konkretnych tematów.
Lingwistyka może nie tylko pomóc ustalić tożsamość podmiotu, ale określić też prawdopodobieństwa działań przyszłych lub wcześniejszych. Na przykład poprzez analizę stylistyki gróźb, eksperci oszacować, jakie jest prawdopodobieństwo, że przestępca wprowadzi te groźby w czyn. Podobnie, język używany może również wskazywać na psychologiczną niestabilność podejrzanego lub poziom jego motywacji. Intencje sprawcy można ustalić poprzez semantyczną i pragmatyczną interpretację znaczeń poprzez badania użycia danego wyrazu w różnych kontekstach.

Zmiany w idiolekcie

Nawet teksty jednego autora mogą różnić się od siebie. Zależne to może być między innymi od:

  • Rodzaju tekstu: gdy teksty są pisane w różnych gatunkach, obserwuje się znaczące różnice, nawet jeśli są tego samego autora.
  • Poziomu prywatności: osobiste listy zawierają więcej wzajemnych zależności niż artykuły naukowe lub wypracowania. Mowa polityczna, która jest tekstem publicznym, będzie znacznie różnić się od prywatnego tekstu do znajomego lub członka rodziny.
  • Przerw czasowych między tekstami: im większy odstęp czasu między dwoma pracami, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia odmienności. Język zmienia się bardziej niż zdajemy sobie sprawę, i to w stosunkowo krótkim czasie.
  • Poziomu rozpoznawalności: np. pisarz może publikować pod pseudonimem lub anonimowo.

Niedostatek dokumentów (notatki, listy z pogróżkami, itp) w większości spraw karnych oznacza, że często jest zbyt mało tekstów, na których można by oprzeć prawdopodobną identyfikację. Jednak uzyskane informacje mogą być wystarczające do wyeliminowania podejrzanego jako autora lub zawężenie potencjalnej ilości domniemanych autorów.


Znany amerykański lingwista, prof. William Labov twierdził, że nikt nie znalazł jeszcze "jednolitych danych" w idiolekcie i istnieje wiele powodów, dla których trudno jest dostrczyć jednoznacznych dowodów w procesach karnych. Po pierwsze, język nie jest dziedziczony jak majątek, ale nabyty. Ponieważ nabycie jest procesem ciągłym idiolekt danej osoby jest zawsze podatny na zmiany. Edukacja także może mieć głęboki wpływ na używany język. "Mam wrażenie, że zdarzały się przypadki, gdzie dowody lingwistyczne, na podstawie których ludzie zostali uwolnieni lub skazani był niepewne", mówi prof. Edward Finegan, prezes International Association of Forensic Linguists. Profesor Edward Vanderbilt Cheng, ekspert od wiarygodności dowodów sądowych, sugeruje natomiast, że analizę językową najlepiej stosować, gdy podejrzanych o napisanie/ wypowiedzenie danego tekstu jest niewielu.

I na koniec przykład

Znany przykład wykorzystania lingwistyki kryminalistycznej to identyfikacja Theodore Kaczyński jako tzw "Unabombera".
W przypadku Theodore Kaczyńsk członkowie rodziny poznali jego styl pisania z opublikowanego, (zawierającego 35000 słów) dzieła "Społeczeństwo przemysłowe i jego przyszłość" (powszechnie nazywane jest ono "Unabomber Manifest") i poinformowały władze.

Agenci FBI przeszukujący chatę Kaczyńskiego znaleźli setki dokumentów pisanych przez Kaczyńskiego, ale nie publikowanych nigdzie. Analiza przeprowadzona przez agenta FBI Jamesa R. Fitzgeralda zidentyfikowała liczne elementy leksykalne i zwroty wspólne dla dokumentów. Niektóre były bardziej charakterystyczne niż inne, ale prokuratura twierdziła, że nawet najbardziej popularne słowa i zwroty używane przez Kaczyńskiego miały charakterystyczną kombinację i wydała nakaz przeszukania jego mieszkania. Na przykład "Unabomber" miał tendencję do wykorzystywania słowa "negro" dla Afroamerykanów, stosowania wyrażeń takich jak "chimeryczne", jak również banalniejszych zwrotów typu: "Nie można zjeść ciastka i mieć ciastka".

Słowniczek

Za Wikipedią:
Dialektologia - dział lingwistyki zajmujący się badaniem, genezą i systematyką dialektów w obrębie jakiegoś języka lub języków.
Dyscyplina ta bada odmiany poszczególnych języków, oparte głównie na uwarunkowaniach geograficznych i związanych z nimi cechami (w przeciwieństwie do odmian opartych na czynnikach społecznych, które są przedmiotem zainteresowań socjolingwistyki, czy też odmian języka, których klasyfikacji i opisu dokonuje językoznawstwo diachroniczne). Dialektologia podchodzi do tych zagadnień jako do rozbieżności między dwoma lokalnymi dialektami a ich wspólnym językiem źródłowym i odmianą funkcjonującą w tym samym czasie.

:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: NOWE! Puzzle

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycja Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

"Złota zasada Murphiego: Zasady określa ten, kto ma złoto"


GALIEL@WEBGROUP 2005