strona: 1, 2 >>

Tomasz Burdzik

Imigranci kontra prawo -

przestępczość a pochodzenie etniczne/rasowe

I. Wprowadzenie

Przemiany geopolityczne spowodowały otwarcie granic w Europie, z których skwapliwie korzystają nie tylko praworządni obywatele, ale również przestępcy, którzy napływając do krajów europejskich, stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa, bowiem "ostatnie europejskie badania pozwalają lepiej poznać rozmiar nadreprezentacji przestępczości pośród młodych imigrantów" 1 . Gwałtowne zmiany na arenie międzynarodowej, szczególnie widoczne w krajach Maghrebu, wywołują zrozumiałą troskę o los ludzi znajdujących się w potrzebie, jednakże pomijane jest zagrożenie wynikające ze strony migrantów.
Jak pokazują liczne badania naukowe, dziwnym trafem pomijane w polskich mediach, imigranci odpowiadają za znaczącą liczbę przestępstw w odniesieniu do liczby autochtonów. Przyczyny ukrywania takiego stanu rzeczy mogą być wielorakie: oddziaływanie pewnych kręgów światopoglądowych, czy też sytuacja etniczno-rasowa w Polsce, stanowiącej homogeniczne państwo, jednolite zarówno rasowo, jak również kulturowo.
Tekst zawiera odwołania do badań ukazujących wysoką przestępczość wśród imigrantów, na przekór tezom zachęcającym do niesprecyzowanej otwartości kulturowej, tak często propagowanej w naszych mediach.

II. Teoria
Na początek warto wspomnieć o teorii konfliktu kulturowego Thorstena Sellin'a, którą w skrócie można przedstawić następująco: prawo jest związane z określoną kulturą/epoką, zaś jednostka jest zapoznawana z normami (socjalizowana) w odniesieniu do jednego, określonego układu, czego konsekwencją może być fakt, iż zachowanie nie penalizowane w danej grupie, w której przestępca był socjalizowany, nie jest z jego punktu widzenia odbierane za naruszenie normy oraz z punktu widzenia kultury (podkultury) w której się znajduje, lecz może stanowić przestępstwo wyłącznie z punktu widzenia społeczeństwa, którego kultura jest dominująca, a które to społeczeństwo stara się narzucić swoje wartości i normy 2. Teoria konfliktu kulturowego nie udziela nam odpowiedzi na pytanie, dlaczego duża liczba przestępstw popełnianych przez imigrantów w kraju pobytu występuje również w ich kraju pochodzenia, gdzie zinternalizowane normy i wartości są zgodne ze spojrzeniem imigranta, w przeciwieństwie do odmiennych, obowiązujących w miejscu pobytu. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, iż "(...) zmiana kwalifikacji pewnych reguł dokonuje się ze względu na przynależność do określonego kręgu kulturowego bądź posiadanego statusu" 3.
Niektóre postawy imigrantów mogą być uwarunkowane kulturowo, a przez to bardzo trudne do ewentualnej modyfikacji w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z oczekiwaniami społeczeństwa, inne zaś mogą być wynikiem oczekiwań danej grupy społecznej, co ukazuje rozbieżność w postrzeganiu norm w obrębie danej zbiorowości ze względu na pełnione role społeczne przez jednostki. Wartości kształtowane przez kulturę odgrywają znaczącą rolę w postrzeganiu prawa, o czym mówi Jacek Wódz: "(...) istnienie (...) wspólnych nam wartości społecznych może być (a jak wskażemy dalej, czasem faktycznie jest) nie tylko źródłem tworzenia się przepisów i norm szczegółowych, lecz i tworzenie się poczucia sprawiedliwości społecznej, stanowiącego podstawę do osądzenia konkretnych ludzkich czynów"4 . Zgodnie z teorią tożsamości społecznej Henriego Tajfel'a (ang. Social Identity Theory - SIT), część autodefinicji jednostki pochodzi z członkowstwa w danej grupie społecznej oraz jego związku z wartościami i emocjonalnym znaczeniem nadawanym przez nie, tak więc integracja kulturowa między imigrantami a społeczeństwem stanowi niezbędny warunek prawidłowego funkcjonowania zbiorowości .
Mówiąc o zachowaniu imigrantów, jak również gastarbeiterów, można podnieść kwestię charakteru narodowego, pojęcia tak rzadko obecnie używanego ze względu na tzw. poprawność polityczną, zbierającą swoje patologiczne żniwo również w naukach społecznych. Charakter narodowy można wielorako definiować: jako osobowość najczęściej występująca u członków społeczeństwa, zbiór postaw podzielane przez nie, mentalność, wspólny rys będący znakiem przynależności kulturowej służącej zachowaniu stałości i ciągłości obecności narodu 6. Można uznać, że charakter narodowy jest kształtowany w procesie historycznym - do istniejącego zasobu zachowań spełnianych przez naród dochodzą kolejne, usystematyzowane "(...) społecznymi, politycznymi i gospodarczymi okolicznościami ich powstania, a nie swoistymi wzorami kulturowymi trwale związanymi z istnieniem zbiorowości narodowej"7. Koncepcje interpretowania charakteru narodowego są różnorodne w zależności od doboru definicji zarówno charakteru, jak i narodu, który może być dualistycznie pojmowany; jako wspólnota polityczna funkcjonująca w ramach umowy miedzy obywatelami a władzą oraz wspólnota kulturowa. Zachowania prezentowane przez grupy etniczne można zawrzeć w koncepcji charakteru narodowego, którego szerzej znaną konkretyzacją jest stereotyp.
W tym kontekście można śmiało przypuszczać, iż Cyganie w Polsce (również "sezonowi" Cyganie z Rumunii/Węgier, napływający w okresie letnim) mogą być nadreprezentowani w niektórych kategoriach przestępstw, o czym świadczą oparte na rzeczywistych doświadczeniach zbiorowości stereotypy, w istocie nie będące wyobrażeniami na temat Cyganów 8. Aby potwierdzić owe sugestie, a nie zdawać się na nieformalne opinie społeczeństwa (czy też przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości), należy stworzyć w oparciu o doświadczenia innych krajów własna bazę danych, uwzględniającą pochodzenie etniczno-rasowe przestępców. Niestety, zauważalny jest w naszym kraju brak statystyk uwzględniających owe kryterium, dzięki którym byłoby widoczne, która grupa etniczna przoduje w niechlubnym rankingu przestępstw. O ile w innych państwach, np. Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, z łatwością można zasięgnąć potrzebnych informacji, u nas jest to dalece utrudnione, o ile w jakikolwiek sposób możliwe.

III. Praktyka

Warto zastanowić się, która grupa etniczna popełnia najwięcej przestępstw, co nie powinno stanowić zaskoczenia, gdyż często w amerykańskich filmach sensacyjnych widać, jakiej rasy jest przestępca. Ogólnie można stwierdzić, iż Murzyni popełniają więcej przestępstw aniżeli inne grupa rasowa. 21 % czarnoskórych chłopców było sądzonych przed sądami dla nieletnich za cięższe przestępstwa w przeciwieństwie do 1% białych chłopców będących w tym samym wieku, również sądzonych za przestępstwa, ale mniejszej wagi9.
Zgoła odmiennie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do Azjatów. Z badań prowadzonych w Stanach Zjednoczonych oraz Europie wynika, iż Azjaci popełniają niewiele przestępstw, co może wynikać z faktu, iż kultury azjatyckie są kulturami kolektywnymi, gdzie naruszenia norm przez jednostkę hańbią rodzinę (społeczność), z której wywodzi się przestępca, zaś w kulturach afrykańskich nie występuje tak rozumiany ostracyzm obyczajowy 10. Nieformalna kontrola społeczna, mimo braku skodyfikowania, w znaczący sposób determinuje zachowanie jednostki z racji rozporządzania sankcjami, zarówno pozytywnymi (szacunek), jak i negatywnymi (ostracyzm społeczny, lekceważenie), przez co może stanowić "(...) jeden z najbardziej wyniszczających środków karania, jakimi rozporządza społeczność ludzka"11 .
Wracając do wątku imigrantów - jak dowodzą badania z lat 70. i 80. ubiegłego wieku, można zauważyć nadreprezentację dzieci imigrantów podejrzewanych przez policję jako sprawcy przestępstw albo sądzonych przez sądy dla nieletnich. Takie wnioski wypływają z badań prowadzonych w Belgii, Francji, Niemczech, Holandii, Szwecji, Anglii, Italii oraz Szwajcarii 11.
Najbardziej wymownym świadectwem na znaczące zagrożenie wynikające z napływu imigrantów, może stanowić międzynarodowy projekt badawczy ISRD-2 (ang. International Self-Reported Deliquency study) z 2006 roku, który poświadcza, iż migranci w większości krajów europejskich stanowią większość sprawców przestępstw aniżeli autochtoni, w szczególności przestępstw związanych z użyciem przemocy - to jeden z przykładów, o których niestety nie mówi się w naszym kraju13.

strona: 1, 2 >>

Tomasz Burdzik - student IV r. Kolegium MISHUS UŚ (prawo, socjologia, resocjalizacja, filozofia) . Dwukrotny stypendysta Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia naukowe, stypendysta JM Rektora UŚ. Interesuje się kryminologią oraz socjologią prawa.
:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: NOWE! Puzzle

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycja Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

"Strzałę wypuścisz: zawrócisz, słowo wypuścisz: nie zawrócisz" - podobno indiańskie


GALIEL@WEBGROUP 2005