strona: 1, 2

Ciekawe ilu z Was - czytających ten materiał, marzyło w dzieciństwie o prezencie w postaci "Zestawu małego pirotechnika" ;-) Zamiłowanie ludzkości do wysadzania różnych rzeczy w powietrze oraz podpalania jest chyba cechą gatunkową. I przysparza sporo pracy ekspertom od kryminalistyk.

Już Bizantyjczycy stosowali od 674 roku n.e. tzw. ogień grecki, mieszankę zapalającą wyrzucaną za pomocą specjalnych miotaczy, zapalającą się w zetknięciu z wodą.

Wynalazcą tej broni był architekt Kallinikos z Heliopolis. Pierwszym wytwarzanym przez człowieka materiałem wybuchowym był proch strzelniczy - czyli mieszanka która (w uproszczeniu oczywiście) składa się z saletry (azotanu potasu -który jest bardzo bogatym źródłem tlenu), siarki i węgla drzewnego. Większość używanych dziś materiałów wybuchowych działa na tej samej zasadzie - mieszania węgla z tlenem. Proch czarny znali Chińczycy już w X wieku. W 1232 użyto go na wojnie. W połowie XIII wieku sekret produkcji prochu dotarł za pośrednictwem Arabów do Europy.
W wieku XIX tym zaczęto mieszać węgiel z grupami azotanowymi. Tak powstały m. innymi: nitrogliceryna (a w 1866 jej mieszanka z ziemią okrzemkową, czyli dynamit), TNT (trotyl), a obecnie: PENT (składnik semtexu) czy też cyklonit. W 1845 r. Niemiec Christian Schonbein wynalazł bawełnę strzelniczą - odmianę nitrocelulozy. Bawełnę strzelniczą wytworzono działając na włókna naturalnej bawełny (będące w istocie celulozą) stężonymi kwasami siarkowym oraz azotowym.

Czym jest więc tak naprawdę materiał wybuchowy? Według popularnej encyklopedii: Materiały wybuchowe to związki chemiczne lub mieszaniny zdolne pod wpływem bodźców zewnętrznych (ogrzania, potarcia, uderzenia) do reakcji wybuchowej, tzn. szybko przebiegającej reakcji, której towarzyszy powstawanie dużej ilości produktów gazowych oraz wydzielanie znacznych ilości ciepła.

Fachowcy podzieli materiały wybuchowe w zalezności od zastosowania na:

  • inicjujące (detonatory) - np. piorunian rtęci. Są to materiały o stosunkowo słabej mocy wybuchu służące do zapoczątkowania reakcji.
  • kruszące - np. trotyl, dynamit, nitrogliceryna. Są to materiały o najkrótszym czasie przebiegu reakcji.
  • miotające - np. proch czarny, proch bezdymny. Ich podstawową cechą jest maksymalnie duża ilość gazowych produktów reakcji.
  • bezpieczne - materiały, którym podczas wybuchu nie towarzyszy płomień.
  • pirotechniczne - materiały o specjalnej charakterystyce wybuchu, służące do wywoływania rozmaitych efektów wizualnych i dźwiękowych.


W kryminalistyce podzielono materiały wybuchowe na trzy zasadnicze grupy:

  1. wojskowe - np. trotyl, materiały plastyczne, heksogen itp.
  2. górnicze - dynamit, karbonit, metanit, amonit itp.
  3. pirotechniczne - petardy, mieszanki pirotechniczne itp.
Do wywołania eksplozji posłużyć może tarcie (jak w zapałkach), podpalenie, impuls elektryczny bądź też uderzenie. Do najpopularniejszych metod odpalania ładunków wśród pirotechników amatorów można zaliczyć :
lont, stopiny,
zapalniki elektryczne (czasowe, radiowe ),
zapalarki elektryczne.

Do detonatorów najczęściej stosuje się np. TNT, RDX, PETN, Żelatynę wybuchową, Nitroglikol itp.

No ale kiedy już jakieś pomieszczenie, pojazd, lub cokolwiek innego wyleci w powietrze, lub spłonie, eksperci badający miejsce zdarzenia muszą ustalić, czy był to wypadek, czy tez celowe działanie tzw. "osób trzecich".
Już w 1495 Pedro Navarro wysadził twierdzę Castello Nuowo w Neapolu za pomocą ładunku prochowego. Oprócz eksperta od materiałów wybuchowych, czasem konieczne jest aby sprawą zajął się elektryk lub elektrotechnik oraz ekspert od mechanoskopii.

Efektywność materiału wybuchowego określa nam:

  • siła rażenia - ilość gazu wytwarzaną przez jednostkę masy materiału wybuchowego,
  • prędkość spalania - jeżeli reakcja spalania rozprzestrzenia się w materiale z prędkością do 400 km/h to jest on klasyfikowany jako materiał wybuchowy miotający. Prędkość spalania wzrasta wraz ze wzrostem ciśnienia.
  • bezpieczeństwo danego materiału - współczynnik czułości na detonację.

Centrum eksplozji ustala się dokładnie analizując kierunek fali uderzeniowej. Współczesne materiały wybuchowe mogą wytworzyć niszczącą falę uderzeniową rozchodzącą się z prędkością naddźwiękową. Metalowe długie obiekty (np. rury, tory, długie gwoździe ) wyginają się w kierunku przeciwnym do eksplozji. Wgniecione zostają puste metalowe pojemniki, drzwiczki szafek itp. W laboratorium można zbadać, jakie ciśnienie konieczne było do wywołania takich zniszczeń, a co za tym idzie - spekulować o ilości materiału wybuchowego.

Dużo danych przekazują także odłamki, skwapliwie zbierane na miejscu zdarzenia. Badane w laboratorium mogą doprowadzić nie tylko do określenia mechanizmu działania ładunku oraz jego części składowych, ale także do zidentyfikowania producenta materiału wybuchowego. Po znalezieniu w resztkach i odłamkach drobin materiałów wybuchowych najczęściej czyści się je acetonem - który wchłania większość materiałów wybuchowych i może być wykorzystany w dalszej analizie.

Kilka testów kropelkowych przy użyciu specjalnych odczynników identyfikuje materiał wybuchowy. Potem przeprowadzane są testy na obecność rtęci lub ołowiu, analiza chromatograficzna oraz analiza ilościowa próbek. Mikroślady materiałów wybuchowych raczej nigdy nie występują w czystej postaci. Są zazwyczaj zmieszane z innymi substancjami. Przed badaniem muszą więc zostać oddzielone. Coraz częściej korzysta się w tym celu z zastosowania tzw. faz nadkrytycznych w celu wzbogacenia śladu przy oddzielaniu go od podłoża. Metoda polega na podziałaniu na badane podłoże np. powolnym strumieniem dwutlenku węgla pod wysokim ciśnieniem i w podwyższonej temperaturze.

strona: 1, 2
Skomentuj artykuł na forum

:: Jak odczytać fałszywe dokumenty i numery VIN
:: DISCOVERY - Zbrodnie, które wstrząsnęły światem
:: Człowiek z Maree
:: Tajemnica Gatton
:: Tutoriale kryminalistyczne

:: NOWE! Puzzle

:: Przygody detektywa Maxa

:: Quiz
:: VIII Edycja Konkursu Wiedzy Kryminalistycznej im. prof. Brunona Hołysta
:: Test wiedzy o historii medycyny
:: Test wiedzy o kryminalistyce i medycynie sądowej
:: Układanka
:: Zagadki kryminalne

"Szanse jedne na milion spełniają się w dziewięciu przypadkach na dziesięć.— Terry Pratchett"


GALIEL@WEBGROUP 2005